เมื่อวันที่ 24 มกราคม 2569 ที่โรงแรมโกลเดน ทิวลิป ซอฟเฟอริน กรุงเทพฯ ในเวทีบรรยายพิเศษหลักสูตร “ผู้นำทางการเมืองเชิงยุทธศาสตร์” (นย.ยศ.) รุ่นที่ 1 จัดโดยมหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ศาสตราจารย์วุฒิสาร ตันไชย นักวิชาการชื่อดังผู้เกาะติดโครงสร้างอำนาจรัฐไทย ได้ฉายภาพความล้มเหลวของระบอบการปกครองไทยอย่างดุเดือด พร้อมชำแหละต้นตอปัญหาที่ทำให้ประเทศไทย “สะดุดขาตัวเอง” ซ้ำซาก
ศ.วุฒิสาร ระบุอย่างตรงไปตรงมาว่า วิกฤตของประเทศไทยไม่ใช่เรื่องการ “ทำไม่พอ” แต่คือการ “ทำผิดวิธีมาตลอด” โดยเฉพาะการยึดติดกับโครงสร้างอำนาจแบบรวมศูนย์ที่ฝังรากลึก นโยบายทุกอย่างถูกขีดเขียนจากโต๊ะทำงานในกรุงเทพฯ โดยกลุ่มคนที่แทบไม่เคยสัมผัสความจริงในพื้นที่ กลายเป็นสูตรสำเร็จรูป “เสื้อโหล” ที่บังคับให้คนทั้งประเทศใส่เหมือนกัน
“เรากำลังเผชิญกับระบบที่ทำให้ข้าราชการต้อง ‘เก่งตามสั่ง’ แทนที่จะเก่งเพื่อแก้ปัญหาให้ประชาชน นโยบายแบบ Top-down คือการยัดเยียดสิ่งที่รัฐอยากให้ มากกว่าสิ่งที่ประชาชนต้องการจริง ผลลัพธ์คือเราเดินช้ากว่าโลก และที่ร้ายที่สุดคือเราเดินไปโดยทิ้งคนส่วนใหญ่ไว้ข้างหลัง”
ศ.วุฒิสาร ยังได้จำแนกความพ่ายแพ้ของโครงสร้างรัฐรวมศูนย์ออกเป็น 4 มิติสำคัญ คือ 1.เกษตรกรรมถูกมองเป็นภาระ รัฐเน้นแค่การอุดหนุนประคองชีพ แทนที่จะลงทุนยกระดับให้เป็นขุมทรัพย์ของชาติ 2.การศึกษาเหลื่อมล้ำ การลงทุนในคนเป็นเพียงวาทกรรม ขณะที่นวัตกรรมและเทคโนโลยียังเป็นเรื่องไกลตัวของเด็กต่างจังหวัด 3.รัฐหลงยุคในวันที่โลกเปลี่ยนเร็ว แต่รัฐไทยยังยึดติดวิธีคิดเดิมจนก้าวไม่ทันการแข่งขันน 4.ผูกขาดอนาคต รัฐลดบทบาทประชาชนให้เป็นเพียง “ผู้รับทาน” นโยบาย ไม่ใช่ “เจ้าของประเทศ”
สำหรับทางออกของประเทศ ศ.วุฒิสาร ย้ำว่า การกระจายอำนาจไม่ใช่แค่เรื่องงบประมาณ แต่คือการ “คืนความเป็นธรรม” รัฐต้องเลิกสวมบทบาทผู้สั่งการ (Commander) แล้วเปลี่ยนเป็นผู้สนับสนุน (Facilitator) พร้อมเสนอแนวคิด Area-based Development เพื่อปลดล็อกเมืองรองให้กำหนดอนาคตตัวเองได้
“ท้องถิ่นพิสูจน์มาแล้วกว่า 2 ทศวรรษว่าเข้าถึงหัวใจของปัญหาได้มากกว่าส่วนกลาง วันนี้ประเทศไทยมาถึงจุดวัดใจว่า จะกล้าทลายระบบเดิมเพื่อไปต่อ หรือจะยอมตายไปกับระบบที่ล้าหลัง”
ในช่วงท้าย ศ.วุฒิสาร ฝากคำถามแหลมคมถึงผู้มีอำนาจว่า ท่ามกลางโลกที่หมุนไว คำถามไม่ใช่เราจะพัฒนาอย่างไร แต่คือ “เรากล้าคืนอำนาจให้ประชาชนหรือไม่?” หากรัฐไทยยังขลาดกลัวที่จะกระจายอำนาจ ประเทศไทยจะค่อยๆ หมดแรง และกลายเป็นเพียง “ประเทศที่มีลมหายใจ แต่ไม่มีอนาคต” ในที่สุด
//
